* İçeriği pek muğlak, dün-bugün-yarın her derde deva
olarak önerilen, dev heykel ve portreleri ile tahayyülümüzü baskı altına alan
zihniyetin etraflı bir yapı sökümüne ihtiyacı var. Yerine cazip, çağdaş, popüler yeni bir siyasi-toplumsal
proje lazım.
Ragıp Duran
Sayıları giderek azalsa da Türkiye’ye gelen
yabancılar/turistler bize en çok şu soruyu soruyor: ‘Sizde neden her yerde Atatürk heykelleri, posterleri, portreleri
var?’.
Biz belki içeriden bakıp anlayamıyoruz ama başka
ülkelerle kıyaslama yapınca Türkiye’deki Atatürk tutkusunun ne kadar yaygın, ne
kadar güçlü olduğunu saptayabiliriz.
Her devletin saygıdeğer bir kurucu babası, sevgi ve
minnetle anılan askeri ya da siyasi bir lideri tabi ki var. ABD’de
G.Washington, SSCB’de pardon Rusya’da V.I.Lenin, Çin’de Mao Zedung, Kore’de Kim
Il Sung, Fransa’da De Gaulle…
Ama bu ülkelerin hiç birinde lider kültü bizdeki Atatürk
düzeyinde değil.
Bir başka çelişki daha var: Bizdeki sözümona ciddi/nesnel
tarih araştırmalarında, siyasal bilgiler akademik tezlerinde ve tabi esas
olarak resmi ideoloji yapıtlarında yere göğe sığdırılamayan Atatürk, Batı
dünyasında ve Arap evreninde aktarması bile Türkiye’de suç sayılabilecek
niteliklerle anılıyor. Soykırımcılıktan, Naziliğin fikir babalığına,
diktatörlükten ırkçılığa kadar Atatürk’e yüklenen sıfatlar…
Hoş, Atatürk sevgisi başlangıçtan beri tepeden yani
devlet tarafından yaratılıp topluma dayatılsa da, bir kesim yurttaşın
dövmelerden özel mekanlara kadar her yerde Atatürk’ü içselleştirdiğini saptamak
mümkün.
Kuşkusuz toplumda envai çeşit Mustafa Kemal var.
Kalpaklısından dua edene, salıncaktakinden Kocatepe’de ağır ağır yürüyene kadar
zengin bir katalog mevcut. Görsel malzeme arşivini bir kenara bırakacak
olursak, Devlet Bahçeli’den Özgür Özel’e, Doğu Perinçek’ten Süleyman Demirel’e
kadar, siyaset sahnesinde herkes, bir kaç istisna hariç, Atatürkçü. 86 yıl önce aramızdan ayrılan bu
müstesna şahsiyet zaten bugün Anayasa’dan Siyasi Partiler kanununa kadar yasal
mevzuatta ayrıcalıklı bir makama sahip. Hatta, genel hukuk mantık ve geleneğine
aykırı da olsa, adına özel bir kanun bile çıkarılmış. 25 Temmuz 1951 tarihli
5816 sayılı kanun ile Atatürk’ün manevi şahsiyeti yasal koruma altına alınmış.
Halkın bu kadar çok sevdiği bir lidere bir de neden kanuni kalkan yaratılmış,
anlamak zor.
Türkiye’de son yıllarda sosyal medyada aktüalite/magazin
haberlerinden sonra en çok paylaşılan iki konu var: Kediler ve Kemalizm.
Kemalizmin yeniden popüler olmasında AKP ve Erdoğan’ın
büyük katkıları olduğunu kabul etmek gerek. Tek Adam rejiminin her alandaki
anti-demokratik hatta neo-faşist baskılarından yılan kesimler, mevcut ortamda
siyasi alanda ciddi bir muhalefet önderliği mevcut olmadığı için Atatürk’e
sığınıyor. Hatta Atatürk, bugün ana muhalefet partisi lideri konumunda. Genel
Merkez Anıtkabir.
Atatürk bu kesimde İsviçre çakısı muamelesi görüyor.
Siyasetten eğitime, spordan teknolojiye kadar her alanda Kemalist reçeteler
üretiliyor. Oysa ki Kemalizm mekanik bir anahtar. Biz ise halen elektronik
çağda yaşıyoruz. İsviçre çakısı mesela bozulan bir bilgisayarı tamir edemez.
İlk kez 11 Kasım 1938 tarihli Cumhuriyet gazetesinde, Atatürk’ün
özel kalem müdürü gibi gazetecilik yapan Yunus Nadi tarafından lanse edilen/devreye
sokulan Kemalizm/Atatürkçülük
ibaresi/kavramı zaman içinde, iktidarların konjonktürel ihtiyaçlarına göre
biçimlendirilen/zenginleştirilen resmi bir ideoloji haline getirildi. Oysa ki
Atatürk’ün bizzat kendisi, Yakup Kadri’nin bu yöndeki önerisini red ettiği
gibi, Nutuk ya da diğer açıklamalarında kendi fikriyatından önce bilime önem
verilmesini ısrarla belirtmişti. Şahıs ile onun adına üretilmiş olan ideoloji
arasındaki fark ve çelişkiler aslında çok da önemli değil. İdeoloji bir devlet
politikası haline geldiğinde aramızdan ayrılmış liderin önemi haliyle azalıyor.
Aradan 86 yıl geçmiş olmasına rağmen Mustafa Kemal
Atatürk hakkında hala kritik bir
biyografi yazılmamış, yayınlanmamış olması da manidar. Ş. Hanioğlu’nun
‘Atatürk-Entelektüel Biyografi’ başlıklı son çalışması geç kalmış olmasına,
çekingen bir uslup ve yaklaşım benimsemesine, ayrıca tayin edici bazı konulara
(Mesela 1915, Kürtler ve Aleviler) değinmemesine
rağmen nispeten olumlu bir girişim olarak kabul edilebilir.
Doğanın kanunu gereği, bir kişi, bir kurum, bir olgu bu
kadar sık ve farklı çehrelerle sahneye çıkartılırsa aşınır. İşin gerçeği
bozulur, her türlü suistimale açık hale gelir.
Bugün Kemalizme karşı çıkan üç akım var: Siyasi
İslamcılar, Kürtler, başta Ermeniler ve
Rumlar olmak üzere Anadolu’nun gayri-müslim kadim halkları.
Bir avuç bağımsız solcu aydın ve akademisyeni saymıyorum.
Siyasi İslamcılar, Atatürk’ün demokrasiden kopuk da olsa
laiklik anlayışı ve uygulaması ile genel olarak Batı uygarlığıyla olan yakın
ilişkileri nedeniyle muhalif konumdalar. Ne var ki, Siyasi İslam, Kemalizm’den
neredeyse her alanda ve her açıdan daha gerici bir ideoloji olduğu için ayrıca
da Kemalizm’den daha demokrat olmadığı için muhalefette başarılı olma şansına
sahip değil. Bu kesimin ‘’Deccal’’, ‘’İki Ayyaş’’ nitelemeleri, Rıza Nur’dan
esinlenip Ali Rıza Efendi ve Zübeyde Hanım konusunda yaymaya çalıştıkları en
hafif deyimle çirkin dedikodularla ciddi bir anti-Kemalist muhalefet
oluşturmaları söz konusu bile değil. Üstelik Siyasal İslam, İTC ve Kemalizm’den esinlenen Tek Millet-Tek
Bayrak-Tek Devlet-Tek Lider şiarını uygulayarak ‘’Yeşil Kemalizm’’ sıfatıyla
itham ediliyor. Siyasal İslamcıların Atatürk tabusunu kırma iddiaları, yerine
koymaya çalıştıkları tabu nedeniyle de geçersiz.
Kürtler ise, gerek Milli Mücadele adı verilen dönemde
gerekse 1923 İzmit Basın Toplantısında söyledikleriyle, bilahare sözünde
durmaması, 1925 Şeyh Said harekatında olsun, 1937-38 Dersim Tertelesinde olsun
Atatürk’ün bizzat askeri ve siyasi sorumluluğu nedeniyle Kemalizm’e karşı.
1925’den sonra ve bugün hala, devletin Kürtlere uyguladığı zulmün Kemalizm
bayrağı altında yapılması da Kürtlerin, Mustafa Kemal’e muhalefet etmesine
neden oluyor.
Bugün Türkiye siyaset sahnesinde ayrıca akademik evrende
de güçlü ve tutarlı Kemalizm eleştirisi yapabilecek neredeyse tek kesim
Kürtler.
Nihayet başta 1915 Soykırımının trajik mağduru olan
Ermeniler, sonra Pontos hadisesi nedeniyle yurtlarından olan Rumlar ile diğer
gayrı-müslim tebaa ve yurttaşların Osmanlı’nın son döneminde ve Cumhuriyet
rejiminde başına gelenler nedeniyle, onları kaçınılmaz olarak anti-Kemalist
cephede konumlandırıyor.
Resmi yani bugün egemen ideoloji, Kemalizm muhalifi her
kişi ve kesimi hemen ‘’İrtica yanlısı’’ ya da ‘’Emperyalizm ajanı’’ olmakla
suçlaması, ayrıca tabunun güçlü ve yaygın olması, sağlıklı ve objektif bir
Kemalizm değerlendirilmesi yapılmasını önlüyor.
Sonuç olarak, bugün son derece ağır, vahim, yoğum bir siyasi-iktisadi-toplumsal-diplomatik ve tarihi bir bunalımda yüzmeye çalışan Türkiye, kendi yakın geçmişi ile yüzleşemediği, tabulara hapsolduğu için çıkmazlardan çıkmazlara koşuyor.Köklü ve çok boyutlu bir ITC eleştirisi yapmadan,
Kemalizm’i otopsi masasında titiz bir şekilde ayıklamadan 100 yaşını yeni aşmış
Türkiye Cumhuriyet’ini çağdaş, demokratik, özgür ve bağımsız bir devlet haline
getirebilmek imkansız.
Bir asır tabularla idare ettiler ama artık tabu ve yasaklarla
daha fazla ilerlenemeyeceği yavaş yavaş ortaya çıkıyor. Fabrika ayarlarına
dönmeyi önerenler eski fabrikanın da eski ayarların da ne kadar bozuk olduğunu
kabul etmek istemiyor.
1933-45 yılları arasında Almanya’da Hitler’e, 1949-76
döneminde Çin’de Mao’ya, 1924-53 yıllarında Sovyetler Birliği’nde Stalin’e
muhalefet etmek söz konusu değildi. Hem yasaktı hem de toplumun önemli bir
kesimi gönüllü olarak bu liderleri baş üstünde tutuyordu. Bugünse bu liderlerin
esamesi bile okunmuyor. Hatta bu liderlerin gerçek kimliğini faş eden önemli
siyasi ve akademik yayınlar yapılıyor.
Bir zamanlar çok moda olan 2. Cumhuriyet’ten söz
etmiyorum ama yakın dönemde kısıtlı çevrelerde gündeme gelen ‘’Yeni bir kuruluş
öyküsü/Yeni Kurucu Babalar’’dan medet umuyorum. Ciddi, derin, uzun soluklu bir
yüzleşmeye, çok yönlü bir özeleştiriye ihtiyaç var. Uzun ve zor bir süreç. Maalesef
hemen yarın değil…(SON/RD)
Yorumlar