Nilay Karaelmas ve Timur Soykan
İKİ DÖNEM, İKİ
GAZETECİ, İKİ KİTAP
İlki 1970-90
dönemini, ikincisi bugünkü medya ortamını anlatıyor. Çok değişiklik pek az
gelişme var. Hatta işler kötüye gidiyor.
Ragıp Duran
Nilay Karaelmas’ın ‘’Sosyal Medya Öncesi 1970, 1980, 1990 yıllarında Gazetecilik’’ (SBFBYYO-DER, Ankara 2023) başlıklı kitabı ile Barış İnce’nin Timur Soykan’la yaptığı nehir söyleşi çalışması ‘’İyi Gazetecilik, İyi ki Gazetecilik’’i (DeliDolu, İzmir, 2023) eşzamanlı olarak okudum. Birincisi 120, ikincisi 111 sayfa. Her iki gazetecinin kalemi/söylemi, uslubu rahat, düzgün, akıcı olduğu için bir oturuşta okunabilecek kitaplar.
İki ayrı dönemde muhabir olarak görev yapmış, uzmanlık
alanları farklı iki gazetecinin gözlem, anı ve mesleğe ilişkin değerli
değerlendirmeleri var iki kitapta.
60+ meslekdaşların Soykan’ın kitabını, yaşı -30 olan gazetecilerin de özellikle Karaelmas’ın
kitabını okumalarında yarar var. Böylelikle gençler mesleklerinin yakın geçmişi
hakkında bilgi sahibi olabilir, kıdemliler de gazeteciliğin bugünkü durumundan
ayrıntılı bir şekilde haberdar olabilir.
Nilay, benim hem meslekdaşım, arkadaşım hem de yaşıtım. Cumhuriyet ve BBC’de aynı dönemde çalışmıştık. Nilay bütün kariyeri boyunca hep dış haberci olarak çalıştı. Bu sayede mesleki deneyim alanı Türkiye ile sınırlı kalmadı, İngiltere ve ABD’nin dışında mesleğini Doğu ülkelerinde de icra etti. Kitabının gelirini mezun olduğu okulun derneğine (SBFBYYO-DER) bağışlaması hoş bir jest. Ne var ki kitap profesyonel bir yayıncı tarafından hazırlanıp basılmadığı için, editör ve düzeltmen adı da yok künyede, baskı hataları, birkaç önemsiz bilgi hatası da içeriyor. Kitabı piyasada bulmak da zor. Bu olumsuzluklara rağmen, Nilay’da her gazetecide pek rastlanmayan bazı özellikler var: Son derece mütevazı, meraklı, atak ayrıca hep öğrenmeye çalışan, hata ve eksikliklerini açık yüreklilikle ve mizahi tarzda yazabilen bir arkadaşımız. Kitap, bizi Ankara, Istanbul, New York ve Londra medyasının haber merkezlerinde, yazı işlerinde ve kulislerinde gezdiriyor. Yerli yabancı gazetecilerden vesikalık fotograflar sunuyor. Bir çok yerde, kaçınılmaz olarak, yerli ve milli matbuat ile yabancı medya arasında dengeli, anlamlı kıyaslamalar yapıyor. Son 40 yılda izlediği önemli uluslararası haberleri, kimi zaman sahadaki muhabir kimi zaman ise masa başındaki gazeteci gözlükleriyle aktarıyor. Nilay, ilk bakışta sıradan bir anı gibi görünen, başından geçen ya da tanık olduğu bazı olayları yazarken, aslında mesleğin inceliklerini ya da temel ilkelerini hatırlatıyor.
Timur Soykan’ın kitabı ise tamamen yakın geçmiş ve günümüz gazeteciliğine odaklanmış. Barış İnce’nin çoğu zaman doğru ve anlamlı soruları sayesinde Soykan, yaşadıklarını anlatırken aslında mevcut medyanın sefaletini somut örneklerle çok güzel betimliyor. Soykan muhabirliğin yanı sıra editörlük ve yöneticilik de yapmış. Ayrıca edebiyata meraklı, polisiye yazarlığı hatta yayınevi tecrübesi de var. Gülen Cemaatinin ve AKP’nin medya strateji ve taktiklerini iyi kavramış, somut olaylarda açıyor bu kimi zaman sinsi kimi zaman iğrenç politika ve uygulamaları. Ahmet Şık olayından Hrant Dink cinayetine, depremden tarikatların çocuk istismarına kadar son dönemin önemli haberlerinde Soykan en çalışkan, en verimli muhabirlerden biri. Nehir söyleşiyi hazırlayan Barış İnce, her bölümün başına bir girizgah niteliğindeki yazılarında, kimi zaman akademik alıntılar kimi zaman hatırlatmalarla okumayı anlamlandırmaya çalışmış.
Mesleki deformasyon yüzünden takıldığım birkaç nokta
oldu. Çok önemli değil:
- Bedel ödeyen gazeteciler
listesine E.Özkök ile H.Uluç da girmiş. Baskı hatası herhalde. (S.8)
- İnce, alıntıyı tam aktarmamış : ‘’Gazetecilik
mesafelenme işidir’’ demiş. Oysa ki Le Monde’un kurucusu Hubert Beuve-Méry’nin
cümlesi ‘’Gazetecilik temas ve mesafe mesleğidir’’.(s.11)
- İnce olsun Soykan olsun, birkaç yerde, haberciliğin
maliyetine gereğinden fazla önem atfediyor bence. Çok parası olan medya
kuruluşları otomatik olarak çok iyi habercilik yapamadıkları gibi, çok az mali
olanakla iyi habercilik yapmak da mümkün. Örnek, Kürt meslekdaşlar.
Soykan’da da her gazetecide bulunmayan tevazu, özeleştiri
var. Merkez medya, kahraman gazeteci, toplumun yapısı, militan gazetecilik gibi
konularda İnce ve Soykan bence doğru tespit ve tahliller yapmış.
Dünyada habercilik/gazetecilik, neo-liberalizm nedeniyle
uzunca bir süredir bunalımda. Soykan’ın kitabında, uluslararası alanda son
dönemde gelişen ortak global habercilik konsorsiyumlarına/girişimlerine ( ICIJ-
Uluslararası Soruşturmacı Gazetecilik Konsorsiyumu, , EIC- Avrupa Soruşturmacı
Gazeteciler İşbirliği, Panama Papers,
Swiss Leaks, Football Leaks, Paradise Papers, Forbidden Stories…vs…)
değinmesini beklerdim. Özellikle mafya, kaçakçılık, resmi yolsuzluk gibi
konular artık global boyutta gerçekleştiği için ulusal sınırlar içinde kalan
habercilik, yetersiz oluyor.
Nilay’ın ve Soykan’ın kitapları birbirini tamamlıyor. +60
gazetecilerin anı ve deneyimlerini daha çok yazıp yayınlamaları, yaşı -30
meslekdaşların da sürdürdüğü çalışmaları kitaplaştırmaları çok yararlı
olacak.(SON/RD)
Yorumlar