9 Kasım 2012 Cuma

ÇOK GÜNCEL BİR TEVFİK FİKRET




      Hıfzı Topuz’un son kitabı ‘Elbet Sabah Olacaktır’, sıradan bir Tevfik Fikret biyografisi ya da portresi değil. Romanse edilmiş bu yaşamöyküsünde  günümüze envai çeşit göndermeler var.

Hıfzı Topuz’un son kitabı ‘Elbet Sabah Olacaktır’, ‘Özgürlük şairi Tevfik Fikret’in romanı…’ altbaşlığını taşıyor.  Büyük şair, büyük özgürlükçü ve büyük Galatasaraylı Fikret’in romanse edilmiş hayat öyküsü, bize bir yandan Osmanlı’nın çöküş yıllarındaki entelektüel, siyasi ve edebi hayattan kesitler gösteriyor, bir yandan da okura sık sık günceli çağrıştıran pasajlar sunuyor.
Türkiye gibi az yazan, az okuyan bir ülkede,  kendi geçmişiyle sorunlu, ayrıca da kendi geçmişinin pek bilincinde  –ve bilgisinde- olmayan bir toplumda, Tevfik Fikret gibi önemli bir şahsiyeti özellikle genç kuşaklara tanıtmak önemli bir görev. Topuz, akıcı  uslubu, malzemeyi iyi sentezlemesi  sayesinde karşımıza  pek hoş, aynı zamanda  gerçekçi bir Tevfik Fikret çıkarıyor.
Son dönemlerde özellikle Fransa’da gelişen ve ‘Docu-fiction’ (Belgesel-Kurgu)  adı verilen türün  Türkiye’deki  güçlü temsilcisi Topuz,   yayınladığı kitaplar listesinde  ‘Roman’ olarak nitelenen  son yapıtlarında aslında hep bu tarzı geliştirdi. Yani gerçek olgulardan yola çıkıp, kurgunun izin verdiği ölçüde, gerçeği çok fazla tahrip etmeden, kişi ve olayları bir roman çerçevesindeymişcesine işliyor. Okur da, roman keyfinde yolculuk ederken, bir yandan tarihi bilgiler ediniyor,  bir yandan da kendisini söz konusu dönemin siyasi ortamında hissedebiliyor. 
Kitapta okur, bir ara Aşiyan’a  çıkıyor sonra Babı-âli’ye düşüyor yolu, dergi toplantılarına katılıyor, Galatasaray Lisesinin koridorlarında dolaşıyor.
İttihat Terakki’nin iktidar dönemi ile 2012’de AKP’nin uygulamaları arasında hiç de zorlamadan çok sayıda benzerlikler bulan Topuz, gerek eğitim gerek laiklik, gerekse kadın  konularında  Fikret’in ne kadar öncü ne kadar derin düşünceli olduğunu da sergiliyor. Üstelik hiç de akademik ya da teorik olmayan bir uslupla. Eş-dost sohbetlerindeki diyaloglarla… Resim-fotograf bölümünde Fikret’in fırçasından çıkma bir Darwin portresi de boş yere oraya konmamış herhalde.
1871’de Paris Komününe katılan Türkler bu kitapta da çıkıyor karşımıza. Biraz daha belge çıksa da bu üç kahramanın öyküsünü okuyabilsek…
Yazar, Fikret’in ailesi ve soyunu da incelerken Girit kökenini hatırlatıyor. Gerçekten de mesela ünlü kara kalem otoportresine baktığımızda sanki Kandiye’de bir balıkçı Hristos’u görüyoruz bu resimde.  Orada kalsa belki de erken bir Kazancakis olacak…
Topuz’un Tevfik Fikret’i esas olarak  olumlu bir Tevfik Fikret.  Ama Topuz tek yanlı bir kalem değil. Bu sayede zaman zaman, bazen doğrudan yazar tarafından bazen de Fikret’in yakınlarının ağzından ya da kaleminden büyük şairin menfi olarak addedebileceğimiz cihetlerini de öğreniyoruz  bu kitapta.
Topuz,  halen Türkiye’nin en kıdemli gazetecisi olduğu gibi, Türkiye’de pratikten gelip iletişim teorisi üzerine hem akademik hem mesleki çalışmalar  yapan bir büyüğümüz.  Fikret’in gazeteciliği, edebiyatçılığı Topuz açısından cazip alanlar. Fikret’le Topuz’un ve kitapta adı geçen başka bir çok şahsiyetin bir başka ortak yanı da Galatasaraylılık.  Mekteb-i Sultani mezunu olmaları.
Bu ilim-irfan-kültür ve yaşam tarzı  yuvasında  okumuş olanların, kitabı kaçınılmaz olarak farklı bir gözle  algılaması kuvvetle muhtemel. Çünkü Beyoğlu’ndaki binanın ikinci katındaki konferans salonunun adı Tevfik Fikret salonudur – Müdürken  Tevfik abi yaptırmış-  ve orada yaklaşık on yıl boyunca çok önemli etkinlikler – Sinema, tiyatro, seminer, Şamata Geceleri…vs…- izlenmiştir. Müdür/Öğrenci ve Müdür/Öğretmen ilişkilerinin anlatıldığı bölümler de, her Galatasaraylı için olağanüstü güncel ve kalıcıdır. Zaten bugün halen Müdür’ün odasında  ilk Tevfik Hoca’nın kullandığı masa gülümsemektedir.
Kitapta da yer verilen ünlü 1909 tarihli Ali Sami Yen’li ilk futbol takımımızın müdür Tevfik Fikret’le birlikte çektirdikleri fotografi de güreşçi cüsseli Tevfik abimizin sportif yanına bir vurgu. Topuz, umarım, kitabın yeni baskılarına, mealen ‘Onu bunu dinlemem/Mekteb-i Sultani’nin  Müdürüyüm’ dizeleriyle biten şiirini de ekler. 
Topuz, birkaç yerde tekrarlıyor. Fikret özel olarak Tanrıtanımaz biri değil. Ama din tacirlerine kesinlikle karşı. Ve galiba hakiki bir laiklikten yana. Abdülhamid rejimine tabi ki karşı ama Saltanat’a  ilke olarak muhalefet etmiyor. Marksizm’le tanışmadığını da hatırlatıyor yazar. İttihat Terakki ile   biraz da kendi hilafına geliştirdiği aşk/nefret ilişkisi kötü bitiyor. Fikret, bir Batı ülkesinde yaşamış olsaydı büyük bir ihtimalle hakiki bir anarşist olurdu herhalde.
Topuz’un kitabından bugün alacağımız çok ders var: Bir aydın neden tamamen bağımsız olmalı? Fikret bu sorunun cevabını yaşarken takındığı tutumla vermiş zaten.
Kitap bittiğinde, yanıtı olmayan bir soru  çıktı karşıma: Bugünün Tevfik Fikret’i kim?  
Hıfzı TOPUZ/Elbet Sabah Olacaktır/Özgürlük şairi Tevfik Fikret’in romanı…/ Remzi Kitabevi /Istanbul / Nisan 2012/ 255 s.
 (*) Bu yazı Mesele dergisinin Ekim 2012 tarihli sayısında yayınlandı.

8 Kasım 2012 Perşembe

Muhafazakâr filan değil, resmen dingo! (*)


aclikgrevi1
Kürtaj, Roboski, 4+4+4, Suriye ya da son olarak açlık grevleri… Her biri son derece önemli ve derin mevzular. Ne var ki kimileri bunun hiç farkında olmadığı gibi, ahlâksızca ilgisiz, üstüne üstlük saldırgan. 







''Bilemezsin kuşların kanatlarını
Siperlik varsa kafanda
Bakamazsın gökyüzüne''
Açlık grevleri trajik. Olayın kendisi vahim. Ama bana daha vahim gelen, sokaktaki kimi insanın bu eyleme bakışı, tepkisi. Okudum, duydum, tanık oldum; haliyle, müthiş bir rahatsızlık…
Meydanda açlık grevcilerine destek vermek için toplanan kalabalığı gören otobüsteki yolcu “çok hevesliyseler, kendileri açlık grevi yapsın” dedi yüksek sesle. Otobüste çıt yok. Destekleyen de yok, itiraz da yok. Aklında da bir ihtimal, BDP’lilerin Kasrı Konca’daki ziyafet fotoğrafı vardı. Sonra da cep telefonuyla konuştuğu arkadaşına “akşam rakı-balık yaparız” dedi yüzsüzce. Ben sadece dönüp garip bir şekilde baktım adama. Galiba huzuru kaçtı, ya da belki de özeli teşhir oldu diye düşündü, utandığını hiç sanmıyorum, bir şey de diyemedi. Başardım.
Toprağı bol olsun,  Fransız karikatürist Reiser’de vardı, ama galiba daha çok Cabu (Mano Solo’nun babası), orta sınıf Fransızın tipik temsilcisi olarak Kayınbirader kahramanını yaratmıştı. Şişman, göbekli, kıllı, pis bir herif. Karısını döver, genç kızlara bulaşır, kitap okumaz, Le Pen’e oy verir, pis pis içer. Kısa vadeli çıkarcı, uzun vadeli fırsatçı. Sevimsizlik abidesi. Paragöz, kısacası fevkalâde şahsiyetsiz. Renaud’nun “HLM” şarkısında da sahneye çıkar bu dingo. Lejyonerdir, Vietnam Savaşı’na katılmıştır, sonra Cezayir’de Arap direnişçilere işkence yapmıştır, ama müthiş vatanperverdir (!). ‘68 Mayıs’ının en büyük düşmanıdır. Son olarak Sarkozy’yi desteklemiştir. Ama Carla Bruni hakkında belden aşağı fıkralar anlatır. Çünkü o kadın Fransız değil, İtalyandır.
Bizde de AKP’nin itelemesiyle orta sınıf oluşuyormuş ya… İşte en çok bu kesimde yetişiyor söz konusu kaktüsler. Erdoğan tanrı, Davutoğlu put onlar için… Gerisini siz düşünün. Komünist belledikleri CeHaPe’ye veryansın ediyorlar mesela fırtına çıkınca. “Biz ne diye AB’ye girecekmişiz, AB bize gelsin” diyecek kadar da kendilerinden eminler. Yalnız bir nokta var: Bunlar özgüvenle haddini bilmemeyi aynı şey sanıyor.
Bu arada cepler doluyor tabii. Vicdan terk-i diyar eylerken.
Dikkat ettim, her meslek erbabından var. Pahalı lokantalarda yüksek sesle konuşuyorlar. Bir gösteriş, sorma gitsin. Ayfon kullanırlar, beyaz altın kolye takarlar. Cüzdanlarında kalın para tomarı vardır. Yüzme bilmezler, ama Ağaoğlu’nun havuzlu sitelerinde otururlar. Başakşehir’de yedek bir daireleri vardır. Suudi riyalinin dalgalanmalarını akıllı cep telefonlarından izlerler.
Devam etmeyeceğim. Çünkü Cemal Süreya vaktizamanında Yeni A dergisinde “Onlar İçin Minibüs Şarkısı” başlıklı bir şiir yayınlamıştı. Onun güncellenmiş halini yazmak lâzım.
Girişteki üç dize Maxime Le Forestier’nin “14 ila 40 yaş arasında” başlıklı şarkısından. ‘68’in kült şarkılarından. Gençlik ile morukluk arasındaki çelişkileri betimler, asker ile sivil arasındaki uçurumları anlatır.
Bonus olarak Le Forestier’nin –ki önemli bir Brassens icracısıdır – Paraşütçü (Fransızcada Vietnam ve Cezayir savaşına gönüllü olarak katılıp en vahşi saldırı ve işkenceleri gerçekleştiren bölük) şarkısını serbest bir şekilde çevirdim. Orta sınıfın o mensuplarına ithaf ettim.
Paraşütçü
Tam 18 yaşındaydın
Kafana kırmızı bir bere koyduklarında
Dediler ki sana: “Kımıldayan her şeye giriş, yok et!”
Sen de zaten boş yere faşist olmadın
Ey paraşütçü…
Her bir savaşta
Aklın fikrin oluştu
Buralarda zaten sadece
İki cins adam vardı:
İyi insanlar ve teröristler
Ey  paraşütçü…
 Sonra sana rütbeler verdiler
Bütün mağlubiyetlerin kahramanıydın
Yaptığın bütün iyi işler için ödüllendirildin
Zaten işkence uzmanıydın
Ey paraşütçü…
Ardından geldi şan şeref
Beratlar madalyalar
Her bir yüreğe saplanan kurşunların için
Attığın her çentik için
Listendeki her bir kara çarpı için
Ey paraşütçü…
Ama ne yazık ki sana
Yakında bitecek savaşın
Kimseyi vuramayacaksın
Kimseyle kavga edemeyeceksin
O zaman n’apıcan sen?
İcra edemeyeceksin sanatını
Ey paraşütçü…
 Bir kadının yapacağı işten de zordur artık
Okumasını yazmasını bilenlere komuta etmek
Bir de üstelik sen benden
“Asker karşıtı”nın ne demek olduğunu öğrendin
Yaaa paraşütçü…
 Hiçbir melekeni kaybetmemişsin
Bir tek pusuyu bile kaçırmadın
Ama hakiki mermilerle ateş edilmediği için
Suratın bir karış
Yaaa paraşütçü…
 Ama canın hakikaten çok sıkılıyorsa
Hiç iş yapmadan maaş almaktan
Belki de yeni bir meslek öğrenebilirsin
Küçük biraderlerinin yanında
Bu aralar duydum, polis teşkilâtına adam arıyorlarmış
Yaa paraşütçü…

Maxime Le Forestier – Parachutiste (1972)
Renaud – Dans mon HLM (1980)

 (*) Birdirbir.org'dan.