25 Ağustos 2012 Cumartesi

TEK GERÇEK RESMİ GERÇEK Mİ?



·       Antep’deki saldırıyı devlet iki günde çözüverdi: Vali’ye inanacak olursak bir de  bombalı aracı olay yerine getiren yakalanınca  iş tamamen bitecek. Bu, işin resmi yanı.  Belki de hepsi doğru. Ama medya ne yaptı bu süreçte? Ne yapması gerekiyordu?

Gaziantep’deki  terör  saldırısı ve sonrasının Türk egemen medyası tarafından izlenip aktarılmasında, her zaman olduğu gibi, bir çok sorun var. Öncelikle,  medya, saldırının hemen sonrasında, üstelik resmi yetkililer henüz bir açıklama yapmamışken, failin PKK olduğunu yazdı.  Dr.Esra Arsan’ın bu konuda ANF’de yayınlanan saptama ve görüşleri önemli.

Ortada hiçbir iz, bilgi, belge bulunmamasına rağmen ‘olağan zanlı’ PKK, ‘herhalde yine onlar yapmıştır’ yaklaşımıyla suçlandı. Bu olayda PKK’nın hemen fail olarak saptanıp belirlenmesi – ki gerçekte de olabilir- bir başka açıdan da önemli. Çünkü bu terör saldırısının faili PKK değilse, ikinci şüpheli olan Suriye Muhaberatı gündeme gelecekti.  AKP’nin 2 numarası konumundaki Hüseyin Çelik,  saldırının ardından yaptığı açıklamada,  Suriye olasılığını açıkça, isim vererek devreye soktu. Bu, devlet açısından, hükümet açısından, Erdoğan açısından çok kötü bir senaryo olacaktı. Çünkü bu saldırıyı Suriye’nin resmi ya da dolaylı bağlantılı bir örgütü gerçekleştirmişse, savaş nedeni sayılacak, sorun, Türkiye’nin bir iç meselesi olmaktan çıkıp diplomatik alana taşınacaktı. AKP, Türkiye topraklarını, yabancı terör ve istihbarat örgütlerinin rahatça cirit attığı bir alan haline getirmiş olacaktı. Suriye olasılığı, Türk resmi tezlerini tekzip edecek bir olasılık, bu nedenle bu olasılıktan hızlı bir şekilde cayıldı. Hüseyin Çelik bu görüşünü bir daha tekrar etmedi. Saldırının ‘PKK-Muhaberat’ işbirliği sayesinde gerçekleştiğini öne sürenler de, Muhaberat boyutunu tedavülden çektiler.

Keza ilk günlerde, PKK ve Suriye’den sonra İran’ın da adı bu saldırıya karıştırılsa da, gündemin PKK üzerinde yoğunlaşmasından sonra, ki öyle gerekiyordu, Tahran olasılığı da rafa kaldırıldı.

Medyayı sıkı bir şekilde tarasanız da, ilk başlarda, yani iz, bilgi, belgelerin henüz ortaya çıkmadığı dönemde, sadece olasılıkların ön plana çıkarıldığı dönemde, PKK, Muhaberat ya da İran olasılıkları bile, tamamen siyasi ve ideolojik gerekçelerle aktarıldı. Bu konuda, somut veri,  arka plan bilgisi aslında mevcut, ama köşe yazarından editöre hatta haberlere kadar,  kimliği meçhul Emniyet ya da Güvenlik kaynaklarına atfedilen bilgilerin hiç biri gazetecilik faaliyeti sonucunda ortaya çıkarılmış bilgiler değildi. Medya, körün topalı izlemesi gibi, resmi tezi aktarmakla, yinelemekle yetindi.

Oysa ki, patlamanın hemen ardından, bizde yok ama, gerçek anlamda bir ‘Terör Uzmanı’ muhabirin yapacağı çok şey vardı.
·       
      Saldırının yapılış şekli konusunda zanlıların geçmiş eylemleriyle kıyaslama
·        PKK, Suriye ya da İran geçmişte benzeri bir saldırı –patlayıcı yüklü bomba ile karakol ve sivil hedeflere yönelik saldırı- gerçekleştirdi mi?
·        Antep neden seçilmiş olabilir? Antep saldırısı öncesi bölgede gerek devlet, gerek PKK, gerekse Suriye ve İran açısından, tayin edici sayılabilecek ne gibi gelişmeler oldu?
·        Saldırıda kullanılan araç, patlayıcı türü, patlatma yöntemi hakkında ayrıntılı bilgi?
·        HPG’nin saldırının sorumluluğunu rededen açıklamasının ardından PKK yetkilileriyle temasa geçip, olası çelişkileri  açığa çıkarmak. ‘Siz red ediyorsunuz ama…’

Bunların çoğu yapılmadı…Hiç yapılmadı demiyorum,  çoğu yapılmadı diyorum üstelik de önemli bir nüansla itiraz ediyorum: Medyayı taradığınızda, özellikle Antep Valisinin açıklamalarını çözmeye çalıştığınızda, yukarıda sıraladığım bilgi ve soruların bir kısmı var. Ama tek yanlı olarak var. Yani bu sorulara devletin verdiği yanıtlar var. PKK’nin yanıtları yok. Habercilik açısından daha da önemlisi bağımsız araştırmacıların, soruşturmacıların yani bağımsız medyanın bulguları, yanıtları, bilgileri yok. Çünkü Türkiye’de medya, bağımsız ve özgür değil. Türk egemen medyası, bulgu peşinde değil, resmi bulguları tekrar ediyor. Türk egemen medyasının kendine has, inceleme-araştırma sonucunda ulaştığı yeni, farklı  bilgileri yok, devletin açıkladığı yanıt ve bilgileri olduğu gibi, denetlemeden, sanki hepsi doğruymuş gibi yayınlamakla yetiniyor.

Antep Valisi bu aralar egemen medyanın bu olaydaki yeni yıldızı sayılır. Her açıklaması ‘Flaş’, ‘Bomba açıklama’ filan gibi üst başlıklarla sunuluyor. Vali, televizyonda, elindeki kağıttan bazı bilgileri, zorlukla da olsa, okuyarak, aktarıyor.

Vali neden yeni medya yıldızı? Çünkü,  Vali’nin tüm açıklamaları, egemen medyanın saldırıdan hemen sonra, bu terör eyleminde PKK’yı sorumlu tutan yaklaşımını resmi olarak onaylıyor/doğruluyor. Üstelik Vali’de medyada olmayan somut bilgiler de var. Medya yöneticileri, büyük bir ihtimalle,  ‘Bak helal olsun Vali’ye, bizim ortada henüz bilgi/belge yokken yaptığımız doğru saptamayı somut olarak şimdi bilgi ve belgelerle kanıtlıyor’ diyordur. Desin…

Yanlış anlaşılmasın, ben ‘Bu saldırıyı kesinlikle PKK yapmamıştır’ demiyorum. PKK de yapmış olabilir. Benim sorunum medya ile devlet arasındaki çarpık, sağlıksız, bağımsız ve özgür olmayan mesleki, siyasi ve ideolojik  ilişkide. 

Ortada birkaç ihtimal var iken ve bağımsız kaynaklar bu ihtimallerden herhangi birine ağırlık verecek bilgi ve belgeye henüz ulaşmamışken,  kısa yoldan ihtimallerden sadece biri üzerinde durmak ve sadece onun üzerinde üstelik de sağlam olmayan bir şekilde durmak habercilik açısından kaygı verici.

Vali, devletin resmi görevlisi olarak bu açıklamaları yapıyor ve tabi ki yapacak. Ne var ki, özü kuşku ve araştırma mesleği yani gerçeğe ulaşmak/yaklaşmak olan gazetecilik burada ne yapıyor? Hiç! Ya da copy paste. Valinin yaptığı açıklamaları doğrulamaya/incelemeye çalışan bir tek muhabir, bir tek haber gördünüz mü? Hayır yok. Vali de sonuç olarak gerçeğin biricik kaynağı değil, önemli haber/bilgi kaynaklarından biridir, söylediği her şeyi olduğu gibi alıp yayınlamak doğru değil. Bu bilgiler de en az iki kaynaktan doğrulanmalı.

Ben ‘Vali yalan söylüyor’ da demiyorum. Bilemem.  Belki de doğrudur verdiği bilgiler. Ama bu bilgilerin doğruluğu, bağımsız olması gereken medya tarafından incelenip doğrulanmadıkça, değil Vali, Başbakan ya da Tanrı’nın  kelamı bile, bir gazeteci için kuşkuyla yaklaşılması gereken, en az  iki kaynaktan doğrulanması gereken ham bilgilerdir. Gazeteciler, Vali’nin PR memuru değil, sözcüsü de değil. Gazeteci, herhangi bir kaynağın yaptığı açıklamayı, kendi yapacağı inceleme-araştırmadan sonra, gerçeklikle ilişkisini saptadıktan sonra haber olarak yayınlayan kişidir.

Fransa’da mesela, sokak gösterileri, yürüyüş, nümayiş, mitinglerle ilgili bir gelenek vardır. Gösteri bittiğinde, polis, katılım konusunda medyaya bilgi verir: ‘Gösteriye, bizim helikopterle yaptığımız ve kamera ile tespit ettiğimiz çekimlere göre yaklaşık 25 bin kişi katılmıştır’. Gösterinin organizatörleri de aynı konuda bir açıklama yapar: ‘Gösteriye Fransa’nın altı köşesinden 50 bini aşkın yurttaş katılmıştır’. Ertesi gün gazetelerde, ‘Gösteriye polise göre 25, organizatörlere göre  50 bin kişi katıldı. Geçen hafta aynı alanda aynı sendikanın düzenlediği gösteriye meydanın yüzölçümü hesabına göre 70 bin kişi katılmıştı’ der ve bir gün önce  ve bir hafta önce yapılan gösterinin çeşitli açılardan çekilmiş fotografları yayınlanır. Böylelikle okur,  polisin ve gösteri organizatörlerinin yayınladığı bilgileri alıp, gazetenin verdiği bilgi ve fotograflar sayesinde katılım hakkında bir bilgi ve genel fikre  ulaşır.

Bizde ise Gazetecilik Okullarında, İletişim Fakültelerinin birinci sınıflarında, habercilik derslerinde, her türlü olay konusunda ‘Öncelikle resmi yetkiliden aldığınız bilgileri yayınlayacaksınız’ denir.

Antep Valisinin açıklamalarını hiçbir süzgeçten geçirmeden, olduğu gibi yayınlayanlar, aslında bal gibi biliyor ve içlerinden belki de yazı işleri toplantısında kendi aralarında alçak sesle tartışıyorlardır ama  tayin edici birkaç soru var:
·        
     Bu kadar önemli bir olayla ilgili olarak tüm açıklamaları neden Vali yapıyor da, mesela İç İşleri Bakanı yapmıyor ?( Gerçi o özürlü, her açıklaması pot okyanusu olduğu için gündemin değişme ihtimali var). Valiyi yetkili kılarak, olayın tamamen bir iç mesele olduğu mesajı mı veriliyor?  
     Bu başarılı operasyon, neden daha üst düzey bir siyasi değil de yerel bir bürokrat tarafından açıklanıyor?
·        Vali’nin yaptığı açıklamalar doğru ise (Şimdilik bir hipotez), bu kadar kısa sürede bu kadar önemli istihbarata ulaşabilen bir mekanizma varsa, bu mekanizma saldırı öncesinde neden devreye giremedi? 
     Diyarbakır’daki organizatörü, hatta Kandil’den talimat veren yetkiliyi ve bombayı patlatan militanı da iki-üç günde ortaya çıkaran istihbarat mekanizması, Pennsylvania’nın istihbarat konusundaki eleştirisini mi tekzip ediyor?  
     İstihbaratın esas görevi bu tür kanlı saldırıları önlemek değil mi?

Sonuç olarak bu  Antep saldırısı konusunda, birkaç perspektif, birkaç ‘gerçek’ var. Resmi gerçek var ki, medya bizi en çok bu konuda bilgilendirdi.  

İşin PKK açısı var. HPG’nin  sorumluluğu rededen açıklaması dışında bu konuda ayrıntılı bilgi yok. Bu arada Vatan gazetesi, HPG’nin bildirisini olduğu gibi yayınladığı için, ki doğrusu budur, yazı işlerinde PKK sızması suçlamasına muhatap oldu. ‘Demedim mi size PKK’dan hatta Botan-ı  Cizire’den (O da ne?) her söz edişinizde ‘Sözde’ diyeceksiniz diye!’ Doğru haber yazımı şöyle olacaktı:  ‘Sözde PKK, yayınladığı sözde bildiride, sözde Antep saldırısını, sözde kendilerinin yapmadığını iddia etti’.  

Suriye  ve İran perspektifleri bizim medyada çok az yer aldı. Oysa ki  Batı basınında özellikle Suriye ihtimaline vurgu yapıldı. 

Bizdeki en önemli eksiklik bağımsız perspektif yok. Yani devlete, PKK’ye, Suriye ve İran’a eşit uzaklıkta durup, hepsine de ulaşıp onların gerçek bilgi ve tutumlarını haberleştirip, okura manzaranın tümünü sunabilmektir hakiki gazetecilik. Bağımsız perspektif, teknik olarak, mesleki olarak, dolayısıyla da siyasi-ideolojik olarak tüm perspektifleri içerdiği, üstelik temkinli bir filtre ile süzüp yansıttığı için, olmazsa olmaz bir perspektif. Bağımsız perspektifi olmayan haber, yumurtasız omlete benzer.

Evet tabi ki zor bir iştir bu bağımsız perspektifi oluşturmak/işlemek/ yazmak. Öyle 1-2 günde talimatı verenden, arabayı kiralayana bir de bombayı patlatanı açıklamaya benzemez bu iş. Gazetecinin elinin altında hazır bir takım kayıtlar, hazır bir takım… eee  şeyler  yoktur. Gazeteci her olayı başlı başına, münferit olarak, A’dan Z’ye incelemek zorunda.

Geçmişte  bazı olaylarda, mesela Istanbul Bağcılar’daki patlamanın hemen ardından Emniyet, failleri yakaladığını açıklamıştı. Şüpheliler, mahkemeye çıkarıldı ve Savcı bu kişileri örgüt üyeliği ile itham etti. Medya o zaman da, ne Emniyet’in ilk açıklamalarını denetledi ne de sonra bombacılıkla suçladığı kişilerin örgüt üyeliğinden yargılandıklarını yazdı. Başka bir çok olayda, terör olayında, ‘Bombacı’, ‘Talimatı veren cani’, ‘Katilin erketecisi’ gibi sıfatlarla suçlanan kişiler, ilk kez çıkarıldıkları mahkemede serbest bile bırakıldılar. Bu tür örnekleri vererek, bu memlekette adaletin, adliyenin çok iyi çalıştığını kanıtlamaya çalışmıyorum.   

Polis muhabirliği, ki bizde Adliye muhabirliği ile birleştirilmiştir, sadece polis kankalardan duyup onların verdiği bilgileri,  belgeleri denetlemeden haber haline getirmek değildir.  Tek kaynağı polis ya da savcı olan o kadar çok ve ‘ünlü’ gazeteci var ki bu memlekette…

Benim gazetecilik idolüm olarak ortaya çıkan meslekdaş, Costa Gavras’ın Sıkıyönetim filmindeki yaşlı muhabirdir. Gerilla örgütüne ve askeri diktatörlüğe eşit mesafede duran bu arkadaş, her iki tarafla da insani ve mesleki açıdan doğru, samimi ilişkiler kurup, kendisine gerekli bilgi ve belgelere ulaşırken, olağanüstü bir insanlık vicdanını da hem gönlünde hem de kafasında ve tabi ki kaleminde sergilerken, okura en tamamlanmış portreyi sunmaya çalışıyordu. Cesur ve akıllı idi. Diktatörün çelişkilerini basın toplantısında soru şeklinde teşhir ediyor, gerilla örgütüne gönderdiği mesajlarda, haberinde şiddet övgüsü yapmayacağını açıkça ima ediyordu.

70’li yıllardı. Orası Uruguay’dı. 21. yüzyıldayız. Burası Türkiye. Dünyanın 17 büyük ekonomisi, bölgenin süper devleti!  Ama işte yurttaş olarak, okur olarak, haber değil resmi tezleri, milliyetçilik propagandası, Kürt düşmanlığı okuyup duruyoruz. Sonra da, 1925’den beri neden çözülmüyor bu sorun diye dertleniyoruz.

Tek gözlü insan, badem gözlü de olsa, yarısını görür gerçeğin. Yarım gerçek de, bir başka açıdan bakıldığında tam yalandır.

24 Ağustos 2012 Cuma

ESKİ ASİ/YENİ ASİ


kurt

Galatasaray’ın ‘asi’ futbolcusu Engin Baytar’ın  Ferrari’si ile korkunç bir kaza yaptığı haberini, Metin Kurt, bu sabah  (24 Ağustos Cuma) gazetelerde herhalde okuyamadı. Çünkü Metin, Spartaküs’ün ve Di Stefano ile Metin Oktay’ın yanına doğru yolculuğa çıkmıştı. Çok uzun bir dönem ‘Asi’ sıfatı öncelikle ve esas olarak Metin Kurt için kullanılırdı.
1966 yılında başlayıp 1979 yılında sona eren futbol hayatında, Metin Kurt kadar renkli futbolcu pek gelmedi. Onun Ferrari’si yoktu, öyle zırt pırt  kırmızı kartla sahadan atılmazdı, aksine hem futbolu hem şahsiyeti son derece ince, nazik ve efendiydi.  80’li yıllarda önce Spor-Sen’i  sonra Devrimci Spor Emekçileri Sendikasını kurdu. Endüstriyel   futbola karşı mahalle futbolunu, ‘6’da devre, 12’de biter, 3 korner bir penaltılı baklava’ maçlarını savundu.  Klüplerdeki  ağalara karşı oyuncuların sigorta, emeklilik,  parasız izin  gibi sosyal koşulları için mücadele etti.  Aslında Türkiye’nin erken bir  Jean Marc Bosman’ı idi.
Bugün aramızdan ayrılan  Metin Kurt’un değerini anlamak için şunu da eklemek gerekir: 37 kez milli olmuş bu futbolcu, sendikal mücadele nedeniyle Galatasaray klubünden  ve neredeyse tüm resmi futbol dünyasından adeta aforoz edilmişti. Ama bugün hakkında kitap yazılıp(*) şarkı bestelenen Metin Oktay, Lefter Küçükantonyadis’in yanına 3. büyük efsane futbol emekçisi olarak kayda geçti. 2011’de  rock grubu Kesmeşeker’in ‘Doğdum  Ben Memlekette’ CD’sindeki bir şarkının adı ‘Metin Kurt Yalnızlığı’.(**)
(*) M.Kurt hakkındaki kitabın yazarı Vecdi Çıracıoğlu. Başğı ‘Gladyatör: Futbol Arenalarında Bir İsyanın Hikayesi, Metin Kurt’. Everest Yayınları 2009
Bu yazı, BBC Türkçe Servisinin spor haberleri sayfasında da yayınlandı. http://www.bbc.co.uk/turkce/haberler/2012/08/120824_duran_metin_kurt.shtml